زانوس یا زانوسی

 استفاده از قفس براي پرورش ماهي در ايران شايد براي اولين بار به سالهاي   1370 برمي گردد كه  تعداد دو دستگاه قفس را در درياي خزر ودرآبهاي كم عمق خليج  گرگان  كه از طلاطم دريائي به مراتب كمتري (موج هاي با ارتفاع حداكثر دومتر) نسبت به درياي خزر(حداكثر 8-6 متر ) برخودار بود نصب گرديد. استفاده از تكنولوژي داخلي و بي تجربگي  در نحوه طراحي و استقرار و تثبيت قفس و همچنين  عدم نصب تورهاي محافظ براي جلوگيري از نفوذ  جانوران دريائي(فك هاي درياي خزر)  ديري نپائيد تا عدم كارائي اين قفس ها و به گل نشستن آن در سواحل  ادامه پروژه را متوقف و مسكوت نمايد.

 اقدامات اساسي تر براي نصب و بهره برداري از قفس هاي دريائي در شمال و جنوب با مطالعات اوليه اي كه بين شيلات ايران و شركت  رفاه نروژ  در سال 1380 دردرياي خزر و خليج فارس انجام شد از سال 1385 در آبهاي جنوب  جامعه عمل پوشيد و نتايج اوليه  حاكي از توفيق قفس ها در استقرار و آغاز عمليات پرورش  در جنوب مي باشد.

 نصب و استقرارقفس در دريائي خزر اولين بار در بهمن ماه سال 1389  به ترتيب در گيلان  و مازندران (تصاوير پيوست) آغاز گرديد. كارشناسان اشكال مختلفي از نوع قفس هائي كه در دنيا رايج است را پيشنهاد نموده اند ولي شكلي از قفس هاي دريائي  سطحي(....) كه در كشور تركيه به كار گيري شده است مورد توجه متقاضيان قرار گرفته است. نتايج اوليه به دست آمده از نصب قفس هاي دريائي در درياي خزر و در استانهاي گيلان و مازندران  بيانگر مشكلات ذيل در استقرار و انتخاب گونه هاي پرورشي است كه بطور خلاصه عبارتند از :

1- عدم توجه به بررسي ها و مطالعات اوليه  در انتخاب محل نصب و استقرا ر قفس ها (سايت سيلكشن ) كه تاكيد بر نصب در عمق 30 متر و دسترس ترين موقعيت نزديك به ساحل (منطقه سرد آبرود چالوس و نوشهر ) مد نظر بوده است.

2- عدم توجه و دقت لازم به جريانات  سطحي و عمقي آب در ياي خزر و فشار آب و امواج بلند.

3- انتخاب چشمه هاي نامناسب تور (تور ريز چشمه) براي معرفي ماهيان زير يكصد گرم كه ميزان مقاومت قفس را در مقابل جريانات آبي مي افزايد و مشكلات جدي را براي آرايش مناسب تور و  لنگرهاي  نگهدارنده در پي داشته است.

4- انتخاب غلط ارتفاع استوانه اي تور(15 متر) در استان گيلان كه پس گذشت چند ماه موجب پيچيد خوردگي و بهم خوردن آرايش  قفس گرديد.

5- عدم استفاده از لنگرهاي مناسب براي حفظ آرايش تور و تثبيت در بستر.

6- عدم نظارت و وارسي دقيق به بخش زير آبي و تسلط به غواصي و كنترل و نظافت تورها كه  انباشت مواد چسبنده و معلق دريايي موجب سنگيني و گرفتگي منافظ و چشمه هاي تور گرديد.

7- عدم نصب تور هاي محافظ و تكيل پروژه.

8- فراهم نبودن گونه پرورشي مورد نظر با سايز مناسب.(گونه بچه ماهي آزاد با اوزان بالاي 50 گرم و گونه هاي خاوياري با سايز 500 گرم و بالاتر) در تجربه اول اجراي پروژه.

9- افزايش دماي آب در فصل تابستان تا دماي 26 درجه  در عمق 10 متر (محل استقرار قفس هاي درياي منطقه كلار آباد چالوس) كه شرايط سختي را براي نگهداري  بچه ماهيان آزاد فراهم نموده بود.

10- مشكلات ناشي از شكل غذا گيري گونه هاي خاوياري در قفس  كه عدم  تثبيت  دو نمونه ها از كارهاي انجام شده فرصت بررسي هاي بيشتر را براي عادت  پذيري آنه در نحوه غذا گيري شناور ميسر نساخته است.

-موارد فوق از جمله نكات اوليه اسقرار قفس هاي دريائي در درياي خزر هستند كه در ادامه به تمهيدات و نكات لازم براي بهبود روش كار پرداخته مي شود :

1- اصلاح تكنولوژي و شيوه طراحي قفس ها بحويكه با شرايط اقليمي درياي خزر و تمواج باند و جريانات آبي آن سازگار باشد.

 2- مطالعات دقيق تر براي  محل استقرار قفس هاي دريائي .

3- بررسي و انتخاب ساير روش هاي و قفس هائي كه در دنيا بكار رفته اند نظير قفس هاي كروي كه زير آب قرار مي گيرند و ضمن محفوظ ماندن از امواج و آسيب هاي امنيتي امكان  شرايط دمائي مناسب تري را براي برخي از گونه نظير ماهي آزاد كه دماي آبي زير 18 درجه سانتيگراد را مي طلبد فرام مي كند.

4- سايت هاي پشتيباني مجهز براي نگهداري و پرورش بچه ماهيان تا اوزان بالاتر از يكصد گرم و افزايش مش تور (سايز چشمه) كه ضمن تهويه مناسب و كاهش مقاومت در مقابل جريانات آبي ميزان چسبندگي مواد معلق را نبز مي كاهد.

5- مديريت و برنامه ريزي  توليدات فصلي براي گونه هاي حساس دمائي  مانند ماهي آزاد (رها سازي وزن بالاتر و برداشت ماهي قبل از آغاز فصل گرم و تابستان )

6- معرفي گونه هاي جديد پرورشي بويژه قزل آلاي رنگين كمان در قفس و در صورت امكان تك جنسي و عقيم. با توجه به شرايط اكوسيستم درياي خزر و منطقه.

7- توسعه فعاليت هاي علمي و تحقيقاتي  در ابعاد مختلف تكنولوژيكي و بيولوژيكي گونه هاي پرورشي با توجه به فرصت بدست آمده توسط بخش خصوصي و بومي نمودن تكنولوژي و تكنيك  هاي پرورشي در درياي خزر.

8- ضرورت سرمايه گذاري مناسب در اين بخش و حمايت هاي مالي بلند دولت در اين زمينه براي استفاده از منابع بالقوه كشور.

9- با توجه به وضعيت ذخاير درياي خزر و روند نابودي گونه هاي منحصر به فرد خاوياري و ماهي آزاد ، توسعه و ترويج پرورش ماهي در قفس هاي دريائي امكان حفظ ذخاير ژنتيكي اين گونه هاي ذيقيت را براي نسل هاي آينده  فراهم مي كند.